Een ontdekking tussen de coulissen van de tijd - ’n Ontdekking tussen die coulisse van die tyd
- noelvan
- 4 jan
- 4 minuten om te lezen
Ben en Jesje Dehaeck - Foto: https://www.litnet.co.za/
Het artikel waarvan hier sprake is, is diep spiritueel van aard en handelt onder andere over het mysterieuze contact met hen die de grens van de dood reeds zijn overgestoken.
Het onuitgegeven stuk “Die man en sy gesigsbeelde” is een klein literair mirakel dat letterlijk aan de vergetelheid is ontrukt. Mijn lieve vriendin vond dit kleinood onlangs tussen een stapel vergeten documenten van de intussen overleden kunstenaar Leon De Bliquy. Voor mij heeft dit onuitgegeven pareltje een zeer persoonlijke betekenis: ik heb jarenlang lesgegeven in de Kaapprovincie en kende Leon De Bliquy goed. Dat juist dit document nu boven water komt, voelt als een groet uit een gedeeld verleden.
Wat de tekst zo fascinerend maakt, is de dromerige, bijna mystieke taal. Het is geschreven in een diep poëtisch Afrikaans, doorspekt met een tederheid die men zelden tegenkomt. De woorden voeren de lezer mee van de Slachthuisstraat in het Vlaamse Ieper naar de weidse, spirituele vergezichten van de ziel. Er wordt verwezen naar de schilderkunst van Breughel en naar de melancholische spiegeling van de seizoenen: de winter in Zuid-Afrika die samenvalt met de zomer in België.
Achter deze tekst schuilt het bewogen leven van Benoni (Ben) Jean Dehaeck (1922–2017). Wie had in 1922 in het West-Vlaamse Roesbrugge kunnen vermoeden dat deze succesvolle advocaat uit Gent in 1965 zijn toga aan de wilgen zou hangen voor een leven vol zon en theater in Stellenbosch? Wat begon als een tweejarig avontuur, ingegeven door zijn vrouw Jesje’s droom van het zonnige Zuid-Afrika, werd een levenslange passie. Ben werd een iconische docent aan de Universiteit Stellenbosch en de bezieler van het Breughel-theater, waar hij tijdens de apartheid de kracht van cultuur naar de gemeenschap bracht.
Het document is een complexe puzzel van herinneringen, kernfysica, sprookjes en rouwverwerking. Het is geschreven na de dood van zijn geliefde Jesje (Moeke), met wie hij 61 jaar getrouwd was. In de tekst zoekt Ben naar de "nottingness" (zoals hij Beckett’s nothingness met zijn Vlaamse tongval uitsprak) en vindt hij troost in de gedachte dat materie uiteindelijk transformeert in "flashing light".
Omdat deze woorden zo’n diepe indruk op ons maakten, heb ik besloten om zowel de oorspronkelijke Afrikaanse tekst als een zorgvuldige Nederlandse vertaling weer te geven. Zo blijft de authentieke, vurige kracht van Ben Dehaecks taal behouden, terwijl zijn universele boodschap over liefde, dood en de eenheid van alle dingen voor iedereen toegankelijk wordt.
Die artikel waarvan hier sprake is, is diep spiritueel van aard en handel onder andere oor die misterieuse kontak met diegene wat reeds die grens van die dood oorgesteek het.
Die ongepubliseerde stuk “Die man en sy gesigsbeelde” is ’n klein literêre mirakel wat letterlik van vergetelheid gered is. My liewe vriendin het hierdie juweeltjie onlangs tussen ’n stapel vergete dokumente van die oorlede kunstenaar Leon De Bliquy gevind. Vir my het hierdie ongepubliseerde pêrel ’n baie persoonlike betekenis: ek het jare lank in die Kaapprovinsie klasgegee en het Leon De Bliquy goed geken. Dat juis hierdie dokument nou te voorskyn gekom het, voel soos ’n groet uit ’n gedeelde verlede.
Wat die teks so fassinerend maak, is die dromerige, byna mistieke taal. Dit is geskryf in ’n diep poëtiese Afrikaans, deurspek met ’n teerheid wat mens selde teëkom. Die woorde voer die leser mee van die Slachthuisstraat in die Vlaamse stad Ieper na die wye, spirituele gesigseinders van die siel. Daar word verwys na die skilderkuns van Breughel en na die melancholiese spieëling van die seisoene: die winter in Suid-Afrika wat saamval met die somer in België.
Agter hierdie teks skuil die bewoë lewe van Benoni (Ben) Jean Dehaeck (1922–2017). Wie sou in 1922 in Roesbrugge, Wes-Vlaandere, kon raai dat hierdie suksesvolle advokaat uit Gent in 1965 sy toga sou neersit vir ’n lewe vol son en teater in Stellenbosch? Wat begin het as ’n tweejaarlange avontuur — geïnspireer deur sy vrou Jesje se droom van die sonnige Suid-Afrika — het ’n lewenslange passie geword. Ben het ’n ikoniese dosent aan die Universiteit Stellenbosch geword en die besieler van die Breughel-teater, waar hy tydens apartheid die krag van kultuur na die gemeenskap gebring het.
Die dokument is ’n komplekse legkaart van herinneringe, kernfisika, sprokies en rouverwerking. Dit is geskryf na die dood van sy geliefde Jesje (Moeke), met wie hy 61 jaar lank getroud was. In die teks soek Ben na die "nottingness" (soos hy Beckett se nothingness met sy Vlaamse tongval uitgespreek het) en vind hy troos in die gedagte dat materie uiteindelik in "flashing light" transformeer.
Omdat hierdie woorde so ’n diep indruk op ons gemaak het, het ek besluit om sowel die oorspronklike Afrikaanse teks as ’n sorgvuldige Nederlandse vertaling weer te gee. Sodoende bly die outentieke, vurige krag van Ben Dehaeck se taal behoue, terwyl sy universele boodskap oor liefde, die dood en die eenheid van alle dinge vir almal toeganklik word.
De man en zijn gezichtsbeelden:
Opmerkingen