De super-antropoloog: hoe AI de sluier tussen even en dood helpt oplichten

Ik heb me altijd al gefascineerd afgevraagd wat er gebeurt op het moment dat het licht uitgaat. Voor velen is de bijna-doodervaring (BDE) een mystiek, bijna ongrijpbaar onderwerp dat ergens zweeft tussen religieuze hoop en medische anomalie. Maar als ik naar de ontwikkelingen van de afgelopen jaren kijk, merk ik dat we in een stroomversnelling zijn beland. Het onderzoek naar wat er gebeurt aan de 'andere zijde' is niet langer alleen het domein van de filosoof of de priester; het is een terrein geworden waar de modernste technologie de leiding neemt.

De grote katalysator in dit verhaal? Artificial Intelligence (AI).

Het klinkt misschien tegenstrijdig: een koude, berekenende machine die wordt ingezet om de meest intieme, spirituele ervaringen van de mens te ontleden. Toch is juist deze samenwerking tussen technologie en spiritualiteit de sleutel tot een dieper begrip.

Vroeger was onderzoek naar BDE's echt monnikenwerk. Wetenschappers moesten elk verhaal handmatig lezen, aantekeningen maken en getuigenissen naast elkaar leggen in de hoop een rode draad te vinden. Het was een proces van jaren, gevoelig voor menselijke fouten en subjectieve interpretaties. Vandaag de dag is die barrière doorbroken.

Wanneer we spreken over AI, hebben we het over machines die kunnen leren, redeneren en patronen herkennen in gigantische hoeveelheden data. Voor BDE-onderzoek betekent dit dat we nu tienduizenden getuigenissen uit databases zoals die van de NDERF (Near Death Experience Research Foundation) tegelijk kunnen analyseren. De computer ziet verbanden die voor een menselijk oog onzichtbaar blijven. Onze conclusies worden hierdoor niet alleen sneller gevormd, maar ze zijn ook een stuk betrouwbaarder.

Wat ik merkwaardig vind, is dat AI bevestigd dat er zoiets bestaat als een "universele architectuur" van de bijna-doodervaring. Door gebruik te maken van algoritmen die lijken op de technologie achter ChatGPT, kunnen onderzoekers taalpatronen scannen zonder gehinderd te worden door de religieuze voorkeuren van de verteller.

De AI ontdekte een vaste volgorde die statistisch zo significant is, dat het bijna onmogelijk door toeval of individuele fantasie kan worden verklaard. Het script is bijna altijd hetzelfde:

1. Uittreding (OBE): Het gevoel los te komen van het fysieke lichaam.

2. De Transitie: De beweging door een tunnel, koker of donkere ruimte.

3. Het Licht: De ontmoeting met een onvoorwaardelijke bron van liefde.

4. De Levensschouw: Een evaluatie van iemands daden en hun impact.

5. De Terugkeer: De bewuste keuze of opdracht om weer in het lichaam te treden.

Omdat deze structuur constant blijft—of je nu een atheïstische chirurg in New York bent of een gelovige boer in India—geeft dit ons een krachtig wetenschappelijk argument: de BDE is geen willekeurige hallucinatie, maar een gestructureerd proces.

AI fungeert hier als een soort "super-antropoloog". Het helpt ons om de culturele ruis te scheiden van de essentiële kern. Ik vergelijk het vaak met een filmscript: het plot is wereldwijd hetzelfde, maar de acteurs, de decors en de taal verschillen per land.

Dankzij AI-analyse kunnen we deze "filters" wegstrippen. Een christen vertelt misschien over een ontmoeting met Jezus, terwijl een hindoe spreekt over de boodschappers van Yamraj. Voor de AI maakt de naam niet uit; de computer ziet dat de functie van deze verschijning identiek is: een liefdevol, autoritair wezen dat je begeleidt en je leven met je overziet.

Hetzelfde geldt voor de "transitie". In het westen spreken we vaak over een tunnel. In culturen zonder tunnels wordt er gerapporteerd over een grot, een koker of zelfs een doorgang door een dicht woud. De AI leert ons dat de betekenis—de verplaatsing van de ene naar de andere dimensie—de werkelijke universele factor is. De rest is slechts een subjectieve vertaling van onze hersenen om het onbegrijpelijke begrijpelijk te maken.

Het blijft vertederend hoe een welbekende auteur de spot drijft met culturele verschillen, alsof Amerikanen Elvis zien omdat zelfs het hiernamaals zich aan de Hollywoodcasting houdt.

Wat me echt raakt, is hoe we technologie kunnen gebruiken om de emoties in deze verhalen te 'lezen'. Via sentiment analysis kan AI de emotionele lading van elke zin in een getuigenis meten.

Hier kwam een opmerkelijke ontdekking uit voort: BDE's hebben een unieke emotionele vingerafdruk. Bij normale herinneringen vervlakt de emotionele lading naarmate de jaren verstrijken. Maar bij BDE-ervaringen blijft de intensiteit in de tekstuele analyse jarenlang exact even sterk. Het is alsof de ervaring buiten de tijd staat. Dit verklaart waarom mensen dertig jaar na dato nog steeds met tranen in hun ogen vertellen over die ene minuut dat hun hart stilstond.

Het mooiste van deze hele technologische revolutie vind ik dat het niet bij theorie blijft. De inzichten die AI ons geeft, hebben direct invloed op hoe we met mensen omgaan.

Een BDE is vaak een traumatisch mooie ervaring die leidt tot een zogenaamde "integratiecrisis". Mensen vinden het lastig om weer te aarden in hun oude baan of ervaren onbegrip van hun omgeving. Er wordt nu geëxperimenteerd met AI om te voorspellen wie de grootste kans heeft op zo'n crisis. Door de taalpatronen in een verslag te analyseren, kunnen psychologen sneller en gerichter hulp bieden. We kunnen nu programma’s maken die écht aansluiten bij de diepere behoeften van deze mensen.

Ik ben ervan overtuigd dat de toekomst van dit onderzoek ligt in de kruisbestuiving tussen technologie, psychologie en spiritualiteit. AI slaat de brug tussen de 'harde' wetenschappelijke data en de 'zachte' spirituele kant van het mens-zijn. Het biedt ons de harde cijfers die bewijzen dat er een diepe, gemeenschappelijke kern is aan ons bestaan en ons einde.

De technologie helpt ons niet alleen om het fenomeen beter te begrijpen, maar ook om er op een fijnere, meer open manier met elkaar over in gesprek te gaan. Het haalt de BDE uit de sfeer van het 'gekke verhaal' en plaatst het midden in de realiteit van de menselijke conditie.

AI bewijst wat we diep van binnen misschien al wisten: dat we, ongeacht onze achtergrond of ons geloof, in onze meest kwetsbare momenten allemaal dezelfde weg bewandelen. De cultuur bepaalt hoe we het zien, maar onze menselijkheid bepaalt wat we ervaren. En dankzij de computer beginnen we die ervaring eindelijk, stapje voor stapje, echt te begrijpen.

Noël

1. NDERF (Near Death Experience Research Foundation)

Dit is de grootste database ter wereld, opgericht door oncoloog Dr. Jeffrey Long.

• Wat je er vindt: Meer dan 5.000 gedetailleerde verslagen in meer dan 23 talen (ook veel Nederlandse getuigenissen).

• AI-aspect: De site gebruikt uitgebreide vragenlijsten die door AI worden gescand op statistische significantie. Je kunt hier zelf filteren op specifieke elementen, zoals "levensschouw" of "ontmoeting met overleden dierbaren".

• Website: nderf.org

2. IANDS (International Association for Near-Death Studies)

IANDS is de meest gerespecteerde wetenschappelijke organisatie op dit gebied. Zij richten zich sterk op de academische kant en de integratie van de ervaring.

• Wat je er vindt: Een enorme bibliotheek aan casestudies en het Journal of Near-Death Studies. Dit is de plek waar de "harde" data over sentimentanalyse en de vergelijking met psychedelica vaak als eerste verschijnt.

• Bijzonderheid: Ze hebben een speciale sectie voor "distressing" (angstaanjagende) BDE's, wat cruciaal is voor een volledig beeld.

• Website: iands.org

3. Pim van Lommel / Eindeloos Bewustzijn

Voor het Nederlandstalige gebied is cardioloog Pim van Lommel de absolute autoriteit. Zijn prospectieve studie in The Lancet was de vonk die het moderne, data-gestuurde onderzoek deed ontbranden.

• Wat je er vindt: Veel achtergrondinformatie over hoe medische data (zoals EEG-scans tijdens een hartstilstand) zich verhouden tot de subjectieve ervaringen.

• Website: pimvanlommel.nl

4.Noël Van Herreweghe / Ponto3.org

Terwijl AI ons de grote patronen toont, zien we in de praktijk hoe belangrijk persoonlijke begeleiding is. Een prachtig voorbeeld hiervan is het werk van Noël Van Herreweghe via Ponto3.org. Hij vertaalt die overweldigende, 'onmogelijke' ervaringen naar het dagelijks leven. Het werk van Ponto3 laat zien dat we niet praten over een chemisch defect in het brein, maar over een existentiële transformatie. Door getuigenissen een stem te geven en de nazorg centraal te stellen, vormt Ponto3 de menselijke tegenhanger van de data-analyse: het geeft de cijfers een gezicht en een hart.

Website: ponto3.org